Nederland scoort hoog in de internationale arena, meldt NL octrooicentrum in een begin deze maand verschenen rapport ‘Octrooitoppers’. ‘Nederland heeft een aandeel van 3,6 procent in de totale mondiale geoctrooieerde innovatie’, schrijven de onderzoekers. Over de negen topsectoren die door de politiek in een bevoorrechte positie worden gemanoeuvreerd ligt dat percentage zelfs nog iets hoger: 4,2%. De absolute uitschieter is de topsector 'voeding' is dat aandeel zelfs een indrukwekkende 8,8 procent. Ook de sector ‘high tech’ doet het bovengemiddeld goed met een mondiaal aandeel van 3,4% van de internationale patenten. Met die innovatiekracht van ons kikkerlandje zit het verhoudingsgewijs dus wel goed. Nederland is in omvang ongeveer de 23ste economie ter wereld en toch hebben we de zevende plek als het gaat om het aantal octrooien en gemeten naar octrooien per miljoen inwoners scoren we Europees zelfs een vijfde plaats. Mooi, maar wat zeggen de cijfers nu werkelijk?

 

Veel, tenminste als we het rapport klakkeloos volgen. Want zo stelt NL Octrooicentrum: ‘Octrooidata bieden een goed inzicht in de internationale innovatiepositie van Nederland voor de negen topsectoren.’ Nadere beschouwing leert vooral dat dat in ieder geval niet waar is. Een fors deel van de Nederlandse octrooien zijn niet van Nederlandse origine. De cijfers verhullen de werkelijkheid: Nederland is maar matig innovatief.  

 

Het zijn de grote jongens die grossieren in patenten en octrooien. Ruim driekwart van alle aanvragen wordt ingediend door grote bedrijven, met meer dan 250 werknemers. Slechts 16% kan worden toegeschreven aan het Nederlandse mkb. Philips is praktisch in zijn eentje verantwoordelijk voor de hoge score in high tech, erkent ook NL Octrooicentrum. In 2010 vroeg de elektronicamultinational alleen al 1300 octrooien aan bij de internationale instanties EOB (europees) en WIPA (wereld). Andere grote jongens zijn onder andere Unilever en DSM. Het goede scoren van Nederland in de sector voeding ‘komt vooral door de vele honderden aanvragen van internationale concerns als Unilever en DSM’, staat er in ‘Octrooitoppers’  te lezen. En daar zit ‘m nu precies de kneep. DSM, Unilever en Philips zijn internationale concerns. Met researchcentra op diverse plaatsen, ook buiten het historisch moederland. Toegegeven het hoofdkantoor staat nog in Nederland, al is dat zelfs bij Unilever nog te betwisten. Maar Nederlandse bedrijven met Nederlandse octrooien? 

 

“‘ Alle octrooien van bedrijven met hun domicilie in Nederland worden als Nederlands octrooi aangemerkt”, zegt Tom Stoop van het octrooicentrum. “Hoe groot het aandeel van de octrooien is dat wel wordt toegerekend aan Nederland, maar waarvoor het onderzoek elders plaatsvindt, daar hebben we eigenlijk geen idee van.”  

Dan is het de moeite waard om eens te kijken wat die octrooien van die grote belangrijke octrooispelers nu precies waard zijn in de voor Nederland zo gunstige statistieken. 

Unilever is een grote jongen die voor een belangrijk deel tekent voor de innovatiekracht van Nederland op het gebied van voedsel. Bij Unilever gelden de wetten van de grote getallen. Wereldwijd werken er zo’n 6.000 mensen aan R&D. Het grootste deel daarvan werkt aan de D-kant. Belangrijk, maar waarschijnlijk niet de kant waar de meeste octrooien vandaan komen. Laten we de rekensom dus beperken tot de zes strategische R&D-laboratiums die de voedingsmiddelenfabrikant heeft. De grootste daarvan staat in Vlaardingen en daar werken 1.000 man aan de innovaties. In de UK staan er nog eens twee, China, India en de VS hebben ieder ook een strategisch onderzoekscentrum binnen de landsgrenzen. Als we er van uitgaan dat de gemiddelde octrooi-onderzoekersratio overal gelijk is, dan is de personeelssterkte van deze researchcentra een indicatie voor de innovatiebijdrage. Op grond daarvan zijn 38.75% van de Unilever-octrooien aan Nederland toe te rekenen. Bijna tweederde van geturfde innovaties van deze zware speler, hebben niks met de Nederlandse innovatiekracht te maken.

DSM wil niet erg veel kwijt over de regionale R&D-inspanningen. Het interne regionale rapportage systeem wordt momenteel opgetuigd. Wel is het vizier van de ‘life and matrial sciences’  gigant stevig oostwaarts gericht. De meeste investeringen vinden plaats in China en andere snelgroeiende economieën en ook steeds meer R&D activiteiten verhuizen die kant op. En dat het hard die kant op gaat wordt geïllustreerd door opnieuw de aantallen R&D-medewerkers. In 2009 was nog 70,6% (1460 fte) van de R&D-medewerkers in Nederland gestationeerd. In 2010 was dat percentage gedaald tot 65,1% (1486). Dus terwijl ook in Nederland het aantal direct aan de innovatie bijdragende mensen steeg, daalde hun aandeel flink. Hoe dan ook, ook een derde van de door DSM aan de topsector toegedichte octrooien moet worden weggestreept.  

In de topsector high tech is Philips de grote speler die vrijwel in zijn eentje verantwoordelijk is voor de zesde positie op de mondiale octrooiranglijst. Philips beheert zo’n 50.000 patenten. Maar ook Philips is een multinational, waarbij het onderzoek over meerdere locaties is verspreid. Het concern heeft wereldwijd 7 researchlaboratoriums. In 2010 investeerde Philips 6.2 procent van de omzet in R&D. In 2009 was dat 1,6 miljard euro, waarvan (volgens het Technisch Weekblad) 707 miljoen euro, 43 procent, in Nederland. Andersom, 57 procent van de researchinspanningen van deze gigant vinden buiten Nederland plaats. 

Een globale rekenexercitie als hierboven leert wel iets. Veel van de aan de Nederlandse topsectoren toegedichte octrooien vinden hun oorsprong elders. Dat Nederland veel internationale hoofdkantoren herbergt is gunstig, want het levert veel hoogwaardige (150.000 arbeidsplaatsen) werkgelegenheid. Van de 500 grootste bedrijven ter wereld hebben 16 ondernemingen hun mondiale hoofdkantoor in Nederland staan. En 14 multinationals hebben in ons land hun Europese hoofdkantoor gevestigd. Gecorrigeerd voor het aantal inwoners bezet Nederland de tweede plaats op de ranglijst van dichtheid van mondiale hoofdkantoren.  Maar tegelijkertijd schetst die dichtheid aan hoofdkantoren van multinationals een onrealistisch rooskleurig beeld van de Nederlandse innovatiekracht.  Tenminste als die afgemeten wordt aan het aantal octrooien. Dat is substantieel lager dan de cijfers van NLoctrooicentrum doen vermoeden.  Veel van de Nederlandse octrooien, mogelijk de helft, zijn ' not invented here'. 

 

>>> Octrooitoppers, topgebieden vanuit octrooioperspectief

 

Lees ook: